Νέο τοπίο διαμορφώνεται από την 1η Ιανουαρίου 2027 για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς η Ελλάδα προωθεί το όριο των 15 ετών. Η ρύθμιση προβλέπει ότι παιδιά που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που εμπίπτουν στο συγκεκριμένο πλαίσιο.
Το μέτρο εντάσσεται στην προσπάθεια ενίσχυσης της προστασίας των ανηλίκων από κινδύνους που συνδέονται με την έντονη και ανεξέλεγκτη χρήση των social media, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποκτά ο τρόπος με τον οποίο θα γίνεται η επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών.
Τι αλλάζει από την 1η Ιανουαρίου 2027
Η ελληνική κυβέρνηση έχει ανακοινώσει την εφαρμογή του ορίου των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027. Η ρύθμιση αφορά υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης στις οποίες οι χρήστες δημιουργούν προφίλ, δημοσιεύουν περιεχόμενο και αλληλεπιδρούν δημόσια.
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, η κύρια ευθύνη για τη συμμόρφωση θα βρίσκεται στις ίδιες τις πλατφόρμες. Οι εταιρείες θα πρέπει να διαθέτουν αξιόπιστους μηχανισμούς ώστε να διαπιστώνουν αν ένας χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο.
Η ρύθμιση δεν αποτελεί γενική απαγόρευση πρόσβασης των παιδιών στο διαδίκτυο. Εκπαιδευτικές, ενημερωτικές και άλλες διαδικτυακές υπηρεσίες δεν ταυτίζονται με τις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που καλύπτει το μέτρο.
Πώς θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα είναι ο τρόπος με τον οποίο μια πλατφόρμα θα μπορεί να επιβεβαιώνει την ηλικία ενός χρήστη χωρίς να αποκτά περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι απαραίτητα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Kids Wallet, μέσω του οποίου μπορεί να επιβεβαιώνεται η ηλικιακή κατηγορία ενός χρήστη χωρίς να μεταφέρεται στην πλατφόρμα η ημερομηνία γέννησης ή άλλα στοιχεία ταυτότητας.
Όπως έχει εξηγηθεί από τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου, το σύστημα μπορεί να επιστρέφει μόνο μια ένδειξη για το εάν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από ένα συγκεκριμένο ηλικιακό όριο, χωρίς να αποκαλύπτει την ημερομηνία γέννησής του.
Παράλληλα, οι πλατφόρμες αναμένεται να αξιοποιούν και δικούς τους μηχανισμούς εκτίμησης ηλικίας. Σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει επαρκής βεβαιότητα, θα μπορούν να χρησιμοποιούνται πρόσθετοι μηχανισμοί επαλήθευσης.
Τι θα συμβεί με τους ήδη υπάρχοντες λογαριασμούς
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο όσους επιχειρήσουν να δημιουργήσουν νέο λογαριασμό μετά την έναρξη της εφαρμογής. Ο σχεδιασμός προβλέπει και επανεπαλήθευση της ηλικίας υφιστάμενων λογαριασμών.
Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να περιοριστεί το ενδεχόμενο ένας ανήλικος κάτω των 15 ετών να συνεχίσει να χρησιμοποιεί έναν ήδη υπάρχοντα λογαριασμό δηλώνοντας διαφορετική ηλικία.
Ποια είναι η ευθύνη των πλατφορμών
Οι πλατφόρμες βρίσκονται στο επίκεντρο της νέας ρύθμισης. Θα πρέπει να λάβουν τα απαραίτητα τεχνικά μέτρα για την εφαρμογή του ηλικιακού ορίου και να διαθέτουν διαδικασίες επαλήθευσης που να είναι αποτελεσματικές αλλά και συμβατές με τους κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Η εποπτεία της εφαρμογής στην Ελλάδα συνδέεται με την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ), ενώ για τις μεγάλες διεθνείς πλατφόρμες ενεργοποιούνται και οι προβλέψεις του ευρωπαϊκού Digital Services Act (DSA).
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς πολλές από τις μεγάλες εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης δεν έχουν την έδρα τους στην Ελλάδα. Σε τέτοιες περιπτώσεις εφαρμόζονται οι προβλεπόμενες ευρωπαϊκές διαδικασίες εποπτείας και επιβολής.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
Η ευθύνη των γονέων δεν ταυτίζεται με εκείνη των πλατφορμών. Το βασικό βάρος για την εφαρμογή του ηλικιακού περιορισμού βρίσκεται στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, όμως οι γονείς έχουν σημαντικό ρόλο στην καθημερινή χρήση των συσκευών από τα παιδιά.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται κατά τη διαδικασία επαλήθευσης ηλικίας. Οι γονείς δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούν τα δικά τους στοιχεία ή έγγραφα προκειμένου να παρακάμψουν έναν ηλικιακό περιορισμό που αφορά το παιδί τους.
Παράλληλα, η ενημέρωση των παιδιών για τους κινδύνους του διαδικτύου, η χρήση εργαλείων γονικού ελέγχου και η συζήτηση μέσα στην οικογένεια θεωρούνται σημαντικά συμπληρωματικά μέτρα.
Τι ισχύει για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών
Παράλληλα με την ελληνική ρύθμιση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο βρίσκεται σε εξέλιξη η διαμόρφωση του EU KIDS Act, το οποίο εξετάζει ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον.
Στην ευρωπαϊκή προσέγγιση εξετάζεται διαφορετικό μοντέλο για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών, με ειδικά σχεδιασμένα περιβάλλοντα, γονική συναίνεση και περιορισμούς σε λειτουργίες που ενισχύουν την παρατεταμένη χρήση, όπως το ατελείωτο scrolling.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο, ωστόσο, βρίσκεται ακόμη σε διαδικασία διαμόρφωσης. Για τον λόγο αυτό, οι τελικές λεπτομέρειες ενδέχεται να εξελιχθούν παράλληλα με την ελληνική νομοθεσία.
Το μεγάλο στοίχημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων
Η επαλήθευση ηλικίας δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί να αποδειχθεί ότι ένας χρήστης είναι άνω ή κάτω από ένα όριο ηλικίας χωρίς να δημιουργείται ένα νέο σύστημα μαζικής συλλογής προσωπικών δεδομένων;
Η ελληνική προσέγγιση επιχειρεί να απαντήσει σε αυτό το ζήτημα μέσω ενός μηχανισμού που δεν μεταφέρει στην πλατφόρμα την πλήρη ταυτότητα ή την ημερομηνία γέννησης του χρήστη, αλλά μόνο την απαραίτητη πληροφορία σχετικά με την ηλικιακή του κατηγορία.
Το ζητούμενο είναι η προστασία των ανηλίκων να συνδυαστεί με την προστασία της ιδιωτικότητας, ώστε η διαδικασία επαλήθευσης να μην οδηγήσει σε πρόσθετη παρακολούθηση ή δημιουργία προφίλ των χρηστών.
Ένα νέο μοντέλο για τη χρήση των social media
Η 1η Ιανουαρίου 2027 αποτελεί, σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, το σημείο εκκίνησης μιας σημαντικής αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο οι ανήλικοι θα έχουν πρόσβαση στα social media στην Ελλάδα.
Η επιτυχία του μέτρου, ωστόσο, δεν θα εξαρτηθεί μόνο από την ύπαρξη ενός ηλικιακού ορίου. Θα κριθεί και από την αποτελεσματικότητα των τεχνικών μηχανισμών, τον σεβασμό στην ιδιωτικότητα, τη συμμόρφωση των πλατφορμών και την ενημέρωση γονέων και παιδιών.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να αποσαφηνιστούν οι λεπτομέρειες της ελληνικής νομοθεσίας και ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμοστούν στην πράξη οι μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας.
Με το νέο πλαίσιο, η Ελλάδα επιχειρεί να μεταφέρει την προστασία των ανηλίκων από το επίπεδο των απλών ηλικιακών δηλώσεων σε ένα σύστημα πραγματικής επαλήθευσης, με την ευθύνη εφαρμογής να βαραίνει πρωτίστως τις ίδιες τις ψηφιακές πλατφόρμες.